[Tiểu luận 2024] Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận theo pháp luật của Pháp và bài học cho Việt Nam

THÔNG TIN TIỂU LUẬN

• Trường: Đại học Luật Hà Nội
• Định dạng: WORD.
• Số trang: 34 trang (cả bìa)
• Năm: 2024 / Mã số: B0021.
• Pháp luật áp dụng: Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, Bộ luật Dân sự năm 2015.

XEM TRƯỚC NỘI DUNG

MỤC LỤC TIỂU LUẬN

LỜI MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Kết hôn là nền tảng quan trọng để tạo dựng gia đình, hình thành “tế bào” mới của xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển. Kết hôn dẫn đến hình thành nhiều mối quan hệ đặc thù, trong đó có nhiều vấn đề cần quan tâm như quan hệ về tài sản, con cái, quyền lợi và nghĩa vụ khác của các bên… đặc biệt cần chú ý đến quan hệ tài sản của hai bên nam – nữ khi quyết định kết hôn với nhau. Việc xác lập “chế độ tài sản” trong mối quan hệ hôn nhân và gia đình vì vậy ngày càng được chú trọng, cụ thể là chế độ tài sản theo thỏa thuận của vợ chồng – một điểm mới được Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 ghi nhận. Đây là quy định có khả năng áp dụng cao trong cuộc sống, bởi vì bất kỳ ai ngoài cuộc sống chung cũng cần có cuộc sống cho riêng mình và ai cũng mong muốn cuộc hôn nhân của mình được hạnh phúc, thế nên việc pháp luật quy định về chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận phần nào đã tôn trọng ý chí của các chủ thể tham gia vào quan hệ hôn nhân và gia đình.

Trên thế giới hầu như các quốc gia đã cho phép áp dụng chế định thỏa thuận tài sản trong hôn nhân từ khá sớm, tiêu biểu trong số đó phải kể đến Pháp. Đây là một quốc gia dân chủ theo thể chế Cộng hòa bán Tổng thống trung ương tập quyền đã thừa nhận chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận từ rất lâu, trong khi đó ở Việt Nam nó mới được ghi nhận như một điểm mới tại Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Vì mới được ban hành cho nên chưa có nhiều cặp đôi lựa chọn và pháp luật về chế độ tài sản theo thỏa thuận còn rất nhiều vấn đề chưa rõ ràng, cụ thể cho nên áp dụng vào thực tiễn gây khó khăn cho cả người dân và cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Điều này tác động không nhỏ đến hiệu quả điều chỉnh và quản lý pháp luật về vấn đề tài sản của vợ chồng, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của vợ và chồng, của gia đình và xã hội. Trong khi đó, chế độ này đã được chấp nhận áp dụng lâu dài và thịnh hành tại Pháp nên tại Bộ luật Dân sự Pháp về chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận có rất nhiều những điểm sáng mà chúng ta cần khai thác, tìm hiểu và học hỏi. Chính vì vậy Nhóm 5 quyết định chọn đề tài: “Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận theo pháp luật của Pháp và bài học cho Việt Nam” cho bài tiểu luận của nhóm.

Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu, Nhóm 5 đã rất cố gắng và tích cực để đạt được kết quả tốt nhất. Tuy nhiên, bài tiểu luận sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy, chúng em rất mong nhận được sự nhận xét, góp ý chân thành từ cô để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Thời xưa ông cha ta luôn quan niệm rằng vợ chồng sống với nhau là vì chữ tình, chữ nghĩa nên không có đặt ra chuyện tài sản ai người nấy giữ. Ông cha ta cũng có câu “của chồng công vợ”, bởi lẽ cho dù người vợ không làm gì liên quan đến công việc của chồng nhưng lại là hậu phương vững chắc để người chồng yên tâm ra ngoài làm việc. Tuy nhiên, xã hội ngày càng phát triển và có nhiều quan điểm cởi mở hơn. Người ta sẽ không quan trọng ai phải là người giữ tiền, ai kiếm tiền và ai quyết định việc chi tiêu trong gia đình. Phụ nữ cũng ngày càng khẳng định được vị trí của bản thân trong xã hội. Vợ chồng ngày nay đã dần có sự độc lập về tài sản chung và riêng, chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận đang dần trở lên phổ biến tại các nước lớn như: Pháp, Bỉ, Úc,… và Việt Nam cũng đã đang thích nghi hơn với chế độ này. Chính vì sự mới mẻ và văn minh của chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận này, nên nó đã tốn không ít giấy mực của những nhà làm luật, người yêu luật và những người quan tâm đến nó.

Trong nước ta hiện nay đã có không ít những công trình nghiên cứu về đề tài này như:

• Bàn thêm về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân theo pháp luật hôn nhân và gia đình hiện hành. Tạp chí Luật học số tháng 5/2003 của tác giả ThS.Nguyễn Hồng Hải.
• Chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, Luận án tiến sĩ luật học của PGS.TS Nguyễn Văn Cừ bảo vệ năm 2005 tại Trường Đại học Luật Hà Nội.
• Mối liên hệ giữa Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 với các văn bản pháp luật khác, đề tài cấp trường của Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2014 do TS.Nguyễn Thị Lan chủ nhiệm đề tài.
• Chế độ tài sản theo thỏa trong pháp luật một số nước và đề xuất cho Việt Nam Tạp chí Nghiên cứu lập pháp điện tử – Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận ở một số quốc gia và Việt Nam (tapchitoaan.vn).
• Pháp luật về chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật Tạp chí Công Thương điện tử Pháp luật về chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật (tapchicongthuong.vn).

Những công trình này ở một chừng mực nhất định đã phân tích chuyên sâu một số vấn đề liên quan đến tài sản và các giao dịch liên quan đến tài sản của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 như tập trung nghiên cứu về nguyên tắc chia tài sản vợ chồng khi ly hôn và chỉ ra những vướng mắc khi áp dụng giải quyết các vụ việc ly hôn trên thực tế, hay nghiên cứu về chế độ tài sản theo thỏa thuận trong pháp luật Việt Nam và pháp luật một số nước trên thế giới từ đó so sánh và rút ra những vấn đề có thể học hỏi để hoàn thiện những quy định pháp luật về thỏa thuận tài sản. Tuy nhiên, chưa có một công trình nào nghiên cứu tổng quát về chế định tài sản của vợ chồng và chú trọng đến thực tiễn thực hiện chế định tài sản trong thực tế đời sống xã hội cũng như áp dụng chế định đó tại các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Trên thế giới, cũng có rất nhiều công trình đã đề cập đến những khía cạnh khác nhau, có thể trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến tài sản và quan hệ tài sản giữa vợ và chồng và điển hình như:

• Pháp luật về gia đình trong đề xuất sửa đổi Bộ Luật dân sự của Pháp và trong Luật so sánh, Roger HOUIN, Tạp chí quốc tế về Luật so sánh, Số 2, Quyển 9 năm 1957[1]. Trong bài viết này, tác giả đã so sánh, phân tích một số hệ thống pháp luật ở Châu Âu, Mỹ, những vấn đề lớn trong Bộ luật dân sự của Pháp cần sửa đổi bổ sung. Một số đề xuất của tác giả sau này đã được sử dụng, có ảnh hưởng đến những thay đổi quan trọng trong Bộ luật dân sự Pháp, trong đó có nội dung về chế độ tài sản của vợ chồng (sửa đổi năm 1965).
• Bài báo “The Perils of Prenuptial Financial Agreements in Australia: Effectiveness and Professional Negligence”[2] của John Harington Wade đã cho thấy rằng các thỏa thuận tài chính tiền hôn nhân ở Úc về mặt pháp lý không ổn định và không hiệu quả đến mức những người hành nghề pháp lý soạn thảo các thỏa thuận đó có nguy cơ cao phải chịu trách nhiệm do sơ suất nghề nghiệp. Bài báo này đưa ra nhiều yêu cầu khó khăn hiện tại cần thiết để làm cho một thỏa thuận tài chính tiền hôn nhân “ràng buộc hơn”; và so sánh từng yêu cầu với các thông lệ chung tiêu chuẩn của luật sư ở Úc. Hàng nghìn thỏa thuận không hiệu quả đang chờ đợi nỗ lực thực thi và những lời phàn nàn của khách hàng trong tương lai. Vì vậy, không ổn định là các thỏa thuận tiền hôn nhân mà nhiều luật sư gia đình chuyên ngành ở Úc hiện từ chối cố gắng soạn thảo các thỏa thuận như vậy.

Như vậy mỗi công trình trên đều đề cập đến những khía cạnh khác nhau, có thể trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến tài sản và quan hệ về tài sản của vợ chồng. Xét tổng thể, các công trình hiện nay chưa nghiên cứu chuyên sâu về thực trạng chế định tài sản của vợ chồng và đưa ra tổng thể các giải pháp hoàn thiện chế định tài sản của vợ chồng. Trong khuôn khổ đề tài này, Nhóm 5 sẽ tìm hiểu dựa trên những kết quả đã được nghiên cứu về chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận theo pháp luật của Pháp, từ đó trình bày quan điểm và đưa ra một số bài học cho chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận của Việt Nam.

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG THEO THỎA THUẬN THEO PHÁP LUẬT CỦA PHÁP

1.1. Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận

Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận là chế độ tài sản của vợ chồng xác lập theo thỏa thuận của vợ chồng bằng văn bản được lập trước khi kết hôn, quy định về quan hệ sở hữu tài sản của vợ chồng, gồm: căn cứ, nguồn gốc xác lập tài sản chung và tài sản riêng của vợ, chồng; quyền và nghĩa vụ của vợ, chồng đối với các loại tài sản đó và nguyên tắc phân chia tài sản của vợ chồng.

1.2. Đặc điểm của chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận

Thứ nhất, chủ thể của quan hệ sở hữu trong chế độ tài sản của vợ chồng phải có quan hệ hôn nhân hợp pháp là vợ chồng của nhau, có đủ năng lực chủ thể trong pháp luật dân sự và tuân thủ các điều kiện kết hôn trong pháp luật hôn nhân và gia đình (các điều kiện về tuổi kết hôn, điều kiện về sự tự nguyện, không vi phạm các quy định về cấm kết hôn).

Thứ hai, trên cơ sở xác định nội dung về tài sản trong thỏa thuận trước đó vợ và chồng thỏa thuận về các quyền của mỗi bên đối với tài sản chung, tài sản riêng cũng như những nghĩa vụ riêng, nghĩa vụ chung về tài sản hai bên phải gánh chịu và những nhu cầu thiết yếu của gia đình sẽ được đảm bảo bằng tài sản chung hay tài sản riêng. Bảo đảm điều kiện để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình là nghĩa vụ của vợ, chồng; trong trường hợp vợ chồng thỏa thuận tài sản bảo đảm nhu cầu thiết yếu của gia đình là tài sản chung nhưng tài sản chung không đủ thì vợ, chồng cần thỏa thuận việc có đóng góp tài sản riêng của mối bên và đóng góp bao nhiêu vào tài sản chung để đảm bảo nhu cầu thiết yếu cho gia đình.

Thứ ba, thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng được lập trước khi kết hôn và có hiệu lực kể từ ngày vợ, chồng thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn theo trình tự, điều kiện và quy định của pháp luật. Xuất phát từ nhu cầu của mỗi bên, vợ chồng có thể thỏa thuận các điều kiện được đưa ra khi chấm dứt chế độ tài sản theo thỏa thuận và xác định trong những trường hợp nào một bên hoặc cả hai bên vợ chồng có quyền yêu cầu chấm dứt chế độ tài sản này. Khi chấm dứt chế độ tài sản theo thỏa thuận, tài sản sẽ được chia cho vợ chồng theo thủ tục (thỏa thuận hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết) hoặc theo thỏa thuận của vợ chồng và nguyên tắc chia tài sản khi chấm dứt chế độ tài sản đó. Về nguyên tắc tài sản có thể chia theo cách thức chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân hoặc theo nguyên tắc phân chia khác do hai vợ chồng tự thỏa thuận thống nhất với nhau. Và khi có tranh chấp xảy ra, việc giải quyết tranh chấp được ưu tiên áp dụng theo thỏa thuận của vợ chồng.

Thứ tư, ngoài những nội dung chủ yếu nêu trên, trong nội dung của thỏa thuận vợ, chồng có thể thỏa thuận những nội dung khác (ví dụ như vấn đề cấp dưỡng cho cha, mẹ, con …) liên quan đến chế độ tài sản của vợ chồng phù hợp với nhu cầu và hoàn cảnh của mỗi bên.

[1] R.Houin, “Le droit de la famille dans l’avant-projet de Code civil français et le droit comparé”, Revue internationale de droit comparé, 1957 9-2 pp. 373-378.

[2] Wade, J. (2012). The perils of prenuptial financial agreements: Effectiveness and professional negligence. Australian Family Lawyer, 22(3), 24-29.

TẢI VỀ ĐỂ XEM ĐẦY ĐỦ NỘI DUNG