[Tiểu luận 2025] Phân tích, đánh giá của Bộ luật Dân sự 2015 về hình thức di chúc. Nêu kiến nghị hoàn thiện Điều luật này nếu có (MS-B0875)

THÔNG TIN TIỂU LUẬN

• Trường: Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh
• Định dạng: WORD
• Số trang: 03 trang (Không bao gồm bìa, Mục lục)
• Năm: 2025 / Mã số: B0875.

XEM TRƯỚC NỘI DUNG

MỤC LỤC TIỂU LUẬN

LỜI MỞ ĐẦU

Bộ luật Dân sự năm 2015 (BLDS 2015) có 25 Điều luật quy định về thừa kế theo di chúc (từ Điều 624 đến Điều 648) điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh có liên quan đến thừa kế theo di chúc. Trong đó, quy định về hình thức của di chúc là một trong những căn cứ pháp lý quan trọng quyết định tính hợp pháp của di chúc. Tuy nhiên, tác giả nhận thấy hiện nay quy định BLDS 2015 về hình thức di chúc còn tồn tại một số vướng mắc, bất cập cần tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện.

1- Phân tích, đánh giá của Bộ luật Dân sự 2015 về hình thức di chúc

Theo BLDS 2015 di chúc được thể hiện dưới hai dạng là: Di chúc miệng và di chúc bằng văn bản. Cụ thể:

– Di chúc miệng

BLDS 2015 không đưa ra khái niệm thế nào là di chúc miệng. Tuy nhiên, trong khoa học pháp lý dân sự, có thể hiểu: Di chúc miệng là sự bày tỏ ý chí bằng lời nói của người để lại di sản thừa kế lúc còn sống trong việc định đoạt tài sản của mình cho người khác sau khi mình chết.

Do việc để lại di chúc miệng dễ phát sinh tranh chấp nên pháp luật có hàng loạt quy định về hiệu lực, điều kiện để lập của di chúc miệng (Điều 627, 629) và điều kiện để di chúc miệng hợp pháp (khoản 5 Điều 630) vừa bảo đảm được việc thực hiện quyền của người để lại di sản và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nhưng cũng ngăn chặn được các hành vi vi phạm đạo đức, pháp luật liên quan đến việc lập di chúc miệng. Khi và chỉ khi di chúc miệng thỏa mãn được các điều kiện này thì di chúc miệng mới được xem là hợp pháp.

Theo đó, di chúc miệng chỉ được lập khi người lập di chúc ở trong tình trạng bị cái chết đe dọa mà không thể lập di chúc bằng văn bản được. Trường hợp người đó mặc dù lâm vào hoàn cảnh tính mạng bị đe dọa nhưng có thể lập di chúc bằng văn bản thì việc lập di chúc miệng sẽ không được pháp luật công nhận. Để được coi là hợp pháp thì di chúc miệng còn phải có ít nhất hai người làm chứng và được ghi chép lại, ký tên và điểm chỉ theo đúng quy định. Trong thời hạn nhất định (05 ngày) thì di chúc miệng phải được chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

– Di chúc bằng văn bản

Di chúc bằng văn bản có thể hiểu là sự bày tỏ ý chí bằng văn bản của người để lại di sản thừa kế lúc còn sống trong việc định đoạt tài sản của mình cho người khác sau khi mình chết. Di chúc bằng văn bản bao gồm 04 loại: (i)  Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng; (ii) Di chúc bằng văn bản có người làm chứng; (iii) Di chúc bằng văn bản có công chứng và (iv) Di chúc bằng văn bản có chứng thực.

Tương tự với di chúc miệng, để di chúc bằng văn bản được xem là hợp pháp thì nó phải thỏa mãn một số điều kiện nhất định. Theo đó, bốn loại di chúc đều không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu mà phải được viết một cách rõ ràng, cụ thể, di chúc phải được đánh số thứ tự ở các trang và có chữ ký hoặc điểm chỉ vào từng trang di chúc, đồng thời đáp ứng được các điều kiện về chủ thể, nội dung,v.v… Bên cạnh đó, mỗi loại di chúc bằng văn bản khác nhau cũng đều có một số đặc điểm đặc thù và điều kiện xác lập khác nhau. Trường hợp di chúc bằng văn bản không thỏa mãn một trong số các điều kiện luật định thì không được pháp luật công nhận.

2- Bất cập trong quy định của Bộ luật Dân sự 2015 về hình thức di chúc và kiến nghị hoàn thiện

Qua nghiên cứu BLDS 2015 về hình thức di chúc, tác giả nhận thấy cần sửa đổi, bổ sung một số quy định của BLDS 2015 về di chúc miệng, cụ thể:

– Thứ nhất, cần bổ sung quy định nghĩa vụ quyền và nghĩa vụ của người làm chứng đối với di chúc miệng

Khoản 5 Điều 630 BLDS 2015 quy định: Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng. Theo đó, nếu không được công chứng hoặc chứng thực trong thời hạn nêu trên thì di chúc vô hiệu. Tuy nhiên, BLDS 2015 không có quy định cụ thể chủ thể nào có nghĩa vụ mang di chúc miệng đi công chứng. Có quan điểm cho rằng nghĩa vụ mang di chúc miệng đi công chứng, chứng thực vì người làm chứng là người chứng kiến người lập di chúc tuyên bố nội dung di chúc và là người ghi chép lại nội dung di chúc. Có quan điểm khác lại cho rằng người làm chứng không có nghĩa vụ mang di chúc đi công chứng, chứng thực mà nghĩa vụ này thuộc về những người được hưởng di sản thừa kế. Việc không quy định nghĩa vụ này có thể dẫn đến trường hợp di chúc miệng vô hiệu do không được kịp thời đi công chứng hoặc chứng thực, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người được thừa kế. Bên cạnh quy định nghĩa vụ, cũng cần bổ sung quy định việc trả thù lao hợp lý đối với người làm chứng từ di sản thừa kế trong trường hợp các bên không có thỏa thuận hoặc không tự thỏa thuận được.

– Thứ hai, thay đổi thuật ngữ “Di chúc miệng” thành “Di chúc bằng lời nói”

BLDS 2015 quy định giao dịch dân sự được thực hiện bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể. Trong đó, di chúc là một giao dịch dân sự đơn phương của một người để lại di sản cho người khác, tuy nhiên BLDS 2015 vẫn duy trì việc sử dụng thuật ngữ “Di chúc miệng” là chưa phù hợp với kỹ thuật lập pháp, cần thay đổi thuật ngữ “Di chúc miệng” thành “Di chúc bằng lời nói”.

– Thứ ba, bổ sung hình thức “Di chúc bằng dữ liệu điện tử”

Trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ và các thiết bị điện tử trở nên phổ biến như hiện nay thì việc ghi nhận một sự kiện pháp lý thông qua phương thức ghi âm, ghi hình có nhiều ưu điểm vượt trội so với các phương thức truyền thống. Phương pháp này vừa có thể được thực hiện dễ dàng, vừa đảm bảo được tính thuyết phục khi chứng minh nội dung di chúc trong trường hợp có tranh chấp phát sinh, nhưng hình thức này chưa được BLDS 2015 ghi nhận. Do đó, tác giả cho rằng trong lần sửa đổi tiếp theo, BLDS nên bổ sung hình thức di chúc “Di chúc bằng dữ liệu điện tử”./..

TẢI VỀ