[Tiểu luận 2024] Pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án qua thực tiễn áp dụng tại tỉnh Thanh Hóa

THÔNG TIN TIỂU LUẬN

• Trường: Đại học Luật Hà Nội
• Định dạng: WORD
• Số trang: 28 trang (cả bìa)
• Năm: 2024 / Mã số: B0033.
• Pháp luật áp dụng: Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015.

XEM TRƯỚC NỘI DUNG

MỤC LỤC TIỂU LUẬN

LỜI MỞ ĐẦU

Tranh chấp đất đai là một hiện tượng xảy ra phổ biến trong xã hội. Đặc biệt, khi nước ta chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, đất đai trở thành một loại hàng hóa đặc biệt có giá trị thì tranh chấp đất đai có xu hướng ngày càng gia tăng cả về số lượng cũng như mức độ phức tạp. Đặc biệt là những vụ việc tranh chấp đất đai phực tạp cần giải quyết bằng Tòa án ở nước ta nói chung, và tại tỉnh Thanh Hóa nói riêng.Vì thế em/Tôi lựa chọn đề tài: “Pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án qua thực tiễn áp dụng tại tỉnh Thanh Hóa” để làm bài tiểu luận kết thúc học phần môn Luật Đất đai.

1. Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia,.Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai. nguồn lực quan trọng phát triển đất nước. Đất đai có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của con người đó là điều mà không ai có thể phủ nhận được, nó có ý nghĩa hàng đầu trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội và an ninh, quốc phòng của mỗi quốc gia

Trong những năm qua các vụ việc tranh chấp đất đai ở nước ta nói riêng và tỉnh Thanh Hóa nói riêng đang có dấu hiệu ngày càng tăng. Hằng năm, Toà án nhân dân các cấp tại tỉnh Thanh Hóa thụ lý và giải quyết các vụ việc liên quan đến tranh chấp đất đai lên đến hàng ngằn vụ việc. Nhìn chung, đều đã giải quyết thành công một số lượng lớn các vụ tranh chấp về đất đai, chất lượng xét xử ngày càngcải thiện nhằm đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng vì nhiều lý do khác quan cũng như chủ quan mà hoạt động giải quyết tranh chấp đất đai chưa thực sự đem lại hiệu quả như mong muốn.

Vì vậy, qua việc tìm hiểu về “Pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án qua thực tiễn áp dụng tại tỉnh Thanh Hóa” là cần thiết nhằm phát hiện ra những hạn chế, thiếu sót, bất cập của hệ thống pháp luật và từ đó đưa ra được những kiến nghị, các giải pháp giúp cơ quan nhà nước có thẩm quyền có những điều chỉnh phù hợp, góp phần tiếp tục hoàn thiện các văn bản pháp luật về đất đai cho phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của đất nước.

2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài “Pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án qua thực tiễn áp dụng tại tỉnh Thanh Hóa”có mục đích làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về tranh chấp đất đai và giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án. Từ đó đề xuất những giải pháp hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai, cụ thể:

Làm rõ khái niệm tranh chấp đất đai và giải quyết tranh chấp đất đai bằng tòa án cũng như các khái niệm khác có liên quan, để từ đó phân tích đặc điểm của tranh chấp đất đai bằng tòa án.

Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai và thực tiễn áp dụng pháp luật để giải quyết tranh chấp đất đai bằng tòa án, từ đó chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết tranh chấp đất đai của tòa án hiện nay.

Nêu các phương hướng và đề xuất các giải pháp cụ thể, thích hợp góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai.

3. Đối tượng nghiên cứu

Bài tiểu luận có đối tượng nghiên cứu là: Các văn bản quy phạm pháp luật nội dung về tranh chấp đất đai và giải quyết tranh chấp đất đai qua các thời kỳ lịch sử khác nhau; thực tiễn công tác giải quyết tranh chấp đất đai bằng tòa án ở nước ta thông qua một số vụ án cụ thể trong những năm gần đây.

4. Phương pháp nghiên cứu

Bài tiểu luận sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-LêNin đó là duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Bên cạnh đó bài viết còn sử dụng phương pháp lịch sử, so sánh, phân tích, tổng hợp,liệt kê. Phương pháp thu thập , phân tích và khai thác thông tin từ các nguồn có sãn liên quan đến đề tài như Luật, Nghị quyết, Nghị định nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài

5. Bố cục của tiểu luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo luận, bài tiểu luận gồm có 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án

Chương 2: Quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án

Chương 3: Thực tiễn áp dụng pháp luật giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án tại tỉnh Thanh Hóa.Và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án.

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI BẰNG TÒA ÁN

1.1. Khái niệm giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án

Đất đai là một bộ phận không thể tách rời với lãnh thổ quốc gia. Ngoài ý nghĩa là cơ sở vật chất thì lãnh thổ còn có ý nghĩa đối với việc tồn tại và duy trì một ranh giới quyền lực nhà nước trong một cộng đồng dân cư nhất định. Không chỉ có vậy, đối với con người, nếu được khai thác, sử dụng hợp lý, đất đai là một tài nguyên vô tận, trở thành một loại tư liệu sản xuất có giới hạn về không gian, diện tích nhưng vô hạn về thời gian sử dụng và khả năng sinh lời.

Theo Điều 54 Hiến pháp năm 2013 quy định:

“1. Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luât.

2. Tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhân quyền sử dụng đất. Người sử dụng đất được chuyển quyền sử dụng đất, thực hiện các quyền và nghĩa vụ theo quy định của luât. Quyền sử dụng đất được pháp luât bảo hộ.
3. Nhà nước thu hồi đất do tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hợp thât cần thiết do luât định vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Việc thu hồi đất phải công khai, minh bạch và được bồi thường theo quy định của pháp luât.
4. Nhà nước trưng dụng đất trong trường hợp thât cần thiết do luât định để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai.”

Nhằm cụ thể hóa quy định của Hiến pháp, Luật Đất đai năm 2013 tại Điều 5 khẳng định rõ hơn quyền sở hữu đất đai. Theo đó, khoản 1 Điều 4 Luật này khẳng định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luât này”. Với các quy định cụ thể nêu trên của pháp luật hiện hành cho thấy, quyền sử dụng đất trong trường hợp này là một trong ba quyền của quyền sở hữu đó là: quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt đất đai. Cụ thể, Bộ luật dân sự năm 2015 cũng đã ra khái niệm về quyền sở hữu: “Quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của pháp luât”. Theo đó, người có quyền sở hữu đối với đất đai cũng có: quyền chiếm hữu đất đai, quyền sử dụng đất đai và quyền định đoạt đất đai.

Trong đời sống có nhiều loại tranh chấp được phân biệt qua từng lĩnh vực khác nhau như:Tranh chấp dân sự được hiểu là những tranh chấp xảy ra giữa các chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luật dân sự về các quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản được pháp luật bảo vệ.. Tranh chấp thương mại là tranh chấp phát sinh do việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng hợp đồng trong hoạt động thương mại… Vậy, tranh chấp đất đai là gì? Trước đây tranh chấp đất đai được coi như tranh chấp dân sự. Tuy nhiên, kinh tế ngày càng phát triển thì quan hệ đất đai cũng ngày càng phức tạp, các quan hệ đất đai không còn thuần túy là quan hệ dân sự về một tài sản thuộc sở hữu đại diện của nhà nước mà quan hệ đó mang nhiều sắc thái mới, gắn chặt với yếu tố thương mại. Theo giáo trình của Trường Đại học Luật Hà Nội thì: “tranh chấp đất đai (TCĐĐ) là sự bất đồng, mâu thuẫn hay xung đột về lợi ích, về quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể khi tham gia vào quan hệ pháp luât đất đai… các chủ thể TCĐĐ chỉ là chủ thể quản lý và sử dụng đất, không có quyền sở hữu đối với đất đai. Một quan điểm khác cho rằng: TCĐĐ là sự bất đồng, mâu thuẫn giữa các chủ thể (sử dụng đất) trong việc xác định ai là người có quyền sử dụng đối với một (hoặc những) thửa đất nhất định…TCĐĐ có thể bao hàm cả các tranh chấp về địa giới giữa các đơn vị hành chính.Dưới góc độ là TCĐĐ theo quy định của Luât đất đai cũ thì TCĐĐ là mọi tranh chấp phát sinh trong quan hệ đất đai bao gồm tranh chấp về quyền sử dụng đất, tranh chấp về tài sản gắn liền với đất, tranh chấp liên quan đến địa giới hành chính… Quan điểm này được nhiều cơ quan có thẩm quyền giải quyết chấp nhân trong giải quyết.”[1]. Hay có thể hiểu “Giải quyết tranh chấp đất đai là giải quyết bất đồng, mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, tổ chức trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai và trên cơ sở đó phục hồi các quyền lợi hợp pháp bị xâm hại đồng thời truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm pháp luât về đất đai”[2]. Dưới góc đọ pháp lý tranh chấp đất đai được hiểu như sau: “Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai”.

Theo khoản 24 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013: Tranh chấp đất đai là dạng tranh chấp phổ biến, phức tạp nhất hiện nay do đó, để giải quyết tranh chấp đất đai cần phải xác định được các dạng tranh chấp đất đai phổ biến.TCĐĐ là tranh chấp về quyền sử dụng đất nhưng không phải là tranh chấp về tài sản gắn liền với đất.

Để đảm bảo đúng với tinh thần của nghị quyết Hội nghị lần thứ 6 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá XI, đồng thời dựa trên cơ sở kế thừa và phát triển các quy định của Luật Đất đai năm 1993 và Luật Đất đai năm 200, Luật Đất đai năm 2013 đã sửa đổi, bổ sung những quy định mới về giải quyết tranh chấp đất đai. Theo đó, tranh chấp đất đai có thể được giải quyết bằng phương thức hành chính tại Ủy ban nhân dân hoặc giải quyết tại Tòa án nhân dân.

Chúng ta có thể hiểu giải quyết tranh chấp đất đai bằng tòa án là việc tòa án áp dụng các quy định của pháp luật để giải quyết những bất đồng, mâu thuẫn giữa các chủ thể nảy sinh trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai. Tuy nhiên, không phải tranh chấp đất đai nào cũng có thể được giải quyết thông qua tòa án. Pháp luật có quy định cụ thể về thẩm quyền của tòa án trong việc giải quyết các tranh chấp đất đai, theo đó tòa án chỉ được giải quyết những tranh chấp đất đai nào thuộc thẩm quyền của mình được pháp luật quy định.

1.2. Đặc điểm giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án

Bên cạnh những đặc điểm chung của việc giải quyết TCĐĐ, việc giải quyết TCĐĐ thông qua TAND có một số điểm đặc trưng riêng như:

Thứ nhất, việc giải quyết TCĐĐ thông qua Tòa án chịu sự điều chỉnh của nhiều đạo luật có liên quan như Bộ Luật dân sự, Luật đất đai, Luật Nhà ở, Bộ luật dân sự, Luật xây dựng, Luật công chứng,… Điều này đồng nghĩa với việc trong quá trình giải quyết các TCĐĐ, Tòa án chịu sự điều chỉnh của cả luật nội dung và luật hình thức.

Thứ hai, do đất đai và TCĐĐ là những vấn đề nhạy cảm, dễ xảy ra “điểm nóng” nên trong quá trình giải quyết Tòa án còn phải căn cứ vào quan điểm, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, tình hình thực tiễn tại địa phương để có hướng giải quyết phù hợp, hợp tình, hợp lý.

Thứ ba, hệ thống chính sách pháp luật về đất đai qua các thời kỳ có sự khác nhau, mỗi giai đoạn lịch sử, Nhà nước xây dựng một hệ thống các văn bản pháp luật khác nhau và các giao dịch liên quan đến đất đai cũng được thực hiện dựa trên hệ thống pháp luật tương ứng; có những giao dịch liên quan đến đất đai phát sinh từ thời kỳ trước tương ứng với hệ thống pháp luật ở thời kỳ đó nhưng lại được thực trong quá trình giải quyết Tòa án phải nghiên cứu cả những văn bản pháp luật tại thời điểm phát sinh quan hệ đất đai và cả pháp luật hiện hành để có hướng giải quyết phù hợp với hoàn cảnh lịch sử và thực tế sử dụng đất.

Thứ tư, khi giải quyết các tranh chấp về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, Tòa án phải dựa trên khung giá đất do Nhà nước xác định. Nhưng thực tế thì phần lớn các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất xác định giá đất theo giá thị trường. Việc tồn tại nhiều loại giá đất ở nước ta chưa được quy định rõ trong các văn bản pháp luật là loại giá nào áp dụng cho cácquan hệ pháp luật nào nên ảnhhưởng đến việc xác định hiệu lựccủa các giao dịch có liên quan. Chính bởi vậy, khi giải quyết các tranh chấp về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, Tòa án phải dựa trên khung giá đất do Nhà nước xác định.

[1] Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình Luật Đất đai, NXB Công an nhân dân.

[2] Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh (2019), Giáo trình Luật Đất đai, NXB. Hồng Đức, Hà Nội, tr74

TẢI VỀ ĐỂ XEM ĐẦY ĐỦ NỘI DUNG

[xyz-ihs snippet=”B0033″]