9.25 ĐIỂM Báo cáo thực tập Thừa kế theo pháp luật trong quy định của Bộ luật Dân sự Việt Nam – Lý luận và thực tiễn?

• Trường học: ĐH Luật Hà Nội
• Điểm số: 9.25 điểm
• Số trang: 59 trang
• Đơn vị thực tập: Tòa án nhân dân tối cao
• Định dạng file: WORD
• Mã số/Năm: B0788 | Năm 2025
• Luật áp dụng: Bộ luật Dân sự 2015

Phí tải: 149.000 VNĐ

TẢI TÀI LIỆU NGAY

XEM TRƯỚC NỘI DUNG BÁO CÁO THỰC TẬP

Xem trước trang bìa

Xem trước phần mục lục

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Như chúng ta đã biết, của cải là thành quả do lao động tạo nên, lao động hăng say, hiệu quả sẽ tạo ra của cải cho con người, của cải đóng vai trò quan trọng trong đời sống của con người. Nhưng, của cải có thể vô hạn nhưng sự tồn tại của con người là hữu hạn. Vì thế, thừa kế là một hiện tượng xã hội khách quan, ra đời như một tất yếu của cuộc sống. Bởi lẽ ấy nên thừa kế đã là một chế định tồn tại phát triển song song với sự đổi mới của xã hội. Trong bất kỳ chế độ xã hội có giai cấp nào, vấn đề thừa kế cũng có vị trí quan trọng trong các chế định pháp luật, là hình thức pháp lý chủ yếu để bảo vệ các quyền công dân. Nhiều cá nhân có tâm lý muốn mình là người có quyền năng toàn diện với khối tài sản của mình khi còn sống, và có thể chi phối được nó sau khi đã qua đời, bằng cách toàn quyền quyết định ai là người có thể tiếp tục thừa kế tài sản sau khi chủ sở hữu chết. Để đảm bảo nhu cầu trên của các cá nhân trong xã hội, pháp luật đã công nhận thừa kế là một trong những căn cứ xác lập quyền sở hữu và đây là một trong những chế định đặc biệt quan trọng trong pháp luật dân sự.

Về cơ bản, quy định pháp luật về thừa kế của Việt Nam cũng như của các quốc gia khác trên thế giới đều ghi nhận có hai hình thức thừa kế: thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Nếu thừa kế theo di chúc hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của người để lại di sản được thể hiện trong di chúc, thì thừa kế theo pháp luật là sự phản ánh một cách rõ nét nhất ý chí của nhà nước trong việc điều chỉnh, tác động vào các quan hệ thực tiễn về việc dịch chuyển tài sản từ người chết sang cho những người còn sống. Tuy nhiên, vẫn có rất nhiều tranh chấp liên quan đến trường hợp thừa kế theo pháp luật đã xảy ra. Có trường hợp tranh chấp về tư cách người thừa kế, có trường hợp tranh chấp do di sản thừa kế bị xác định sai…Bên cạnh đó, thực tế ở một số nơi tại Việt Nam, hành động lập di chúc vẫn chưa phổ biến, bởi theo truyền thống một số nơi, tài sản mặc nhiên sẽ để lại cho người con trai út trong gia đình với câu nói vui như: “Giàu út hưởng, nghèo út chịu”. Cộng thêm tình hình kinh tế phát triển như hiện nay, giá trị tài sản có thể gia tăng nhanh chóng, điều này càng làm tăng mong muốn sở hữu tài sản mà chủ sở hữu trước đó để lại cũng dẫn đến gia tăng các tranh chấp do di sản để lại quá lớn nhưng việc phân chia di sản lại không đồng đều và thiên vị. Ngoài ra, một số trường hợp di chúc được lập sẽ không có giá trị do chưa đúng với quy định của pháp luật, như về hình thức và nội dung di chúc.

Ở Việt Nam sớm nhận thức được vai trò đặc biệt quan trọng của thừa kế nên ngay trong những ngày đầu xây dựng xã hội chủ nghĩa các quy định về thừa kế đã được xây dựng và thực hiện trên thực tế tại các điều 19 Hiến pháp 1959 “Nhà nước chiếu theo pháp luật bảo vệ quyền thừa kế tài sản tư hữu của công dân”. Điều 27 Hiến pháp 1980 “Nhà nước bảo hộ quyền thừa kế tài sản của công dân” , Điều 58 Hiến pháp 1992 “Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế công dân”… và đặc biệt là sự ra đời của Bộ luật Dân sự (BLDS) 1995, sau đó BLDS 2005 đã đánh dấu một bước phát triển của pháp luật Việt Nam nói chung và pháp luật về thừa kế nói riêng, được xem là kết quả cao của quá trình pháp điển hóa những quy định của pháp luật về thừa kế. Đến nay, BLDS 2015 cũng có những quy định mới về vấn đề thừa kế trên có sở kế thừa, phát huy các quy định phù hợp trong BLDS 2005 và khắc phục, sửa đổi, bổ sung những điểm chưa phù hợp trong thực tiến áp dụng¹Nhân Hòa Law, “9 quy định mới quan trọng về thừa kế của của Bộ luật Dân sự 2015”, https://luatnhanhoa.vn/kien-thuc-phap-luat/310/9-quy-dinh-moi-quan-trong-ve-thua-ke-cua-bo-luat-dan-su-2015.html ,TP.HCM.. Tuy nhiên, BLDS 2015 có hiệu lực từ 01/01/2017 vẫn còn tồn động một số bất cập chưa có hướng khắc cũng như sửa đổi: Tranh chấp thừa kế theo pháp luật về vấn đề di chúc bằng văn bản không có người làm chứng; Vấn đề người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc; Vấn đề xác định tư cách thừa kế của người thừa kế theo pháp luật. Vì vậy, việc nghiên cứu cơ sở lý luận cũng như thực trạng về thừa kế theo pháp luật trong những năm gần đây để đưa ra những đánh giá và giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật là hoàn toàn hợp lý. Do đó, tác giả đã nghiên cứu và đề xuất các giải pháp mới nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thừa kế theo pháp luật. Đồng thời, tác giả mong đây cũng sẽ là bài báo cáo có tổng hợp đầy đủ các kiến thức về thừa kế theo pháp luật, nhằm giúp cho các bạn sinh viên có thể tham khảo và học hỏi. Từ những lý do trên và thông qua quá trình thực tập tại Tòa án nhân dân tối cao, tác giả quyết định lựa chọn đề tài: “Thừa kế theo pháp luật trong quy định của Bộ luật dân sự Việt Nam – lý luận và thực tiễn” làm đề tài báo cáo thực tập của mình. Đây là một đề tài có ý nghĩa quan trọng, cấp bách cả về phương diện lý luận cũng như thực tiễn.

2. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Qua quá trình tìm hiểu về tình hình nghiên cứu, tác giả nhận thấy vấn đề về thừa kế theo pháp luật được rất nhiều tác giả khác quan tâm và nghiên cứu ở các mức độ nghiên cứu khác nhau. Tuy, mỗi một công trình có cách nghiên cứu, tiếp cận riêng nhưng nhìn chung đều đã phân tích và phản ánh được những nét cơ bản nhất về các vấn đề nghiên cứu.

Thứ nhất, các công trình được xuất bản thành sách tiêu biểu có:

– PGS. TS Đỗ Văn Đại (2016), Luật thừa kế Việt Nam – Bản án và bình luận bản án, (Tập 1, Tập 2), Nhà Xuất Bản Hồng Đức – Hội Luật Gia Việt Nam.

Trong các cuốn sách này, tác giả đã tập hợp những bản án, quyết định giải quyết tiêu biểu của tòa án liên quan đến thừa kế nói chung và thừa kế theo pháp luật nói riêng và bình luận việc giải quyết đó. Cung cấp cho đọc giả thông tin thực tế gắn liền với lý luận và nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn xét xử.

– TS. Nguyễn Minh Tuấn (2016) (chủ biên), Bình luận khoa học BLDS của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015, Nhà Xuất Bản Tư Pháp, Hà Nội.

Trong các cuốn sách này, tác giả đã phân tích, bình luận và đưa ra một số ví dụ thực tiễn để dẫn giải cho từng điều luật trong BLDS 2015, bao gồm những quy định chung và những quy định cụ thể về: quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản; nghĩa vụ, hợp đồng; thừa kế; pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài và điều khoản thi hành. Trong đó, các tác giả đã dành trọn 100 trang (từ trang 872 tới trang 972) đã góp thêm một góc nhìn về pháp luật thừa kế đã được quy định trong Phần thứ tư của BLDS 2015. Trong chương XXIII về thừa kế theo pháp luật, các tác giả đã nêu lên các trường hợp thừa kế theo pháp luật theo quy định tại Điều 650 BLDS 2015 và phân tích, bình luận về các trường hợp này.

Thứ hai, các công trình nghiên cứu dưới dạng Luận văn Thạc sĩ, Luận án Tiến sĩ có liên quan đến nội dung thừa kế theo pháp luật.

Về Luận văn Thạc sĩ tiêu biểu gồm có:

– Phan Thu Trang (2020), Thỏa thuận phân chia di sản thừa kế theo pháp luật Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong luận văn này, tác giả tập trung nghiên cứu những vấn đề trọng tâm liên quan đến thỏa thuận phân chia di sản thừa kế, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật về vấn đề này. Từ đó, tác giả đề xuất một số kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về thừa kế nói chung và thỏa thuận phân chia di sản thừa kế nói riêng.

– Phan Văn Nghĩa (2015), Xác định và phân chia di sản thừa kế theo pháp luật Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong luận văn này, tác giả tập trung nghiên cứu các quy định của luật thực định về xác định di sản thừa kế và cách phân chia di sản thừa kế. Qua đó, tìm ra những bất cập, thiếu sót của luật thực định để nêu ra phương hướng hoàn thiện.

Về Luận án Tiến sĩ tiêu biểu gồm có:

– Đặng Thu Hà (2019), Thừa kế theo pháp luật theo BLDS nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội.

Trong công trình này, tác giả phân tích các quy định của BLDS 2015 về thừa kế theo pháp luật đưa ra những điểm chưa phù hợp trong quy định của BLDS về vấn đề thừa kế theo pháp luật so với thực tiễn giải quyết những tranh chấp liên quan đến nội dung này, từ đó nhằm đưa ra những kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về thừa kế theo pháp luật.

– Trần Văn Hà (2017), Pháp luật về thừa kế quyền sử dụng đất từ thực tiễn xét xử tại tòa án ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội.

Trong công trình này, tác giả đã chứng minh ý nghĩa của quy định về thừa kế có vai trò, ý nghĩa rất lớn trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực thừa kế. Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của pháp luật thừa kế quyền sử dụng đất; phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về thừa kế quyền sử dụng đất từ thực tiễn xét xử tại Tòa án Việt Nam; để từ đó đề xuất các phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về thừa kế quyền sử dụng đất ở Việt Nam trong thời gian tới.

Thứ ba, các bài báo được viết và đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành luật, tiêu biểu bao gồm:

– Phùng Trung Tập, “Những quy định mới về thừa kế trong BLDS 2015”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 09/2016;

– Nguyễn Hồ Bích Hằng, Ngô Thị Vân Anh, “Một số góp ý về người thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự – Bàn về tư cách hưởng thừa kế của người được thành thai và sinh ra sau thời điểm mở thừa kế”, Tạp chí Khoa học pháp lý Việt Nam, số 05(90)/2015.

Nhìn chung, các tác giả đã chỉ rõ được những hạn chế, bất cập của các quy định pháp luật về thừa kế theo pháp luật hiện hành tại thời điểm các công trình này được thực hiện.  Có thể thấy có rất nhiều công trình nghiên cứu về thừa kế nói chung và thừa kế theo pháp luật nói riêng. Tuy nhiên, có một số công trình chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu một số nội dung nhất định, có một số công trình có nội dung nghiên cứu quá rộng dẫn đến không chuyên sâu hoặc có công trình đã nghiên cứu chuyên sâu nhưng vấn đề về tình hình thực trạng lại không còn mang tính thời sự. Nhận thấy, việc nghiên cứu về Thừa kế theo pháp luật trong quy định của Bộ luật Dân sự Việt Nam – Lý luận và thực tiễn là hoàn toàn cần thiết.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
2. Bộ luật Dân sự năm 2015.
3. Pháp Lệnh Thừa kế năm 1990.
4. Hiến pháp năm 1959.
5. Hiến pháp năm 1980.
6. Hiến pháp năm 1992.
7. Bộ luật Dân sự năm 1995.
8. Bộ luật Dân sự năm 2005.
9. Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014.
10.  Nghị quyết 03/2017/NQ-HĐTP.
11. PGS. TS Đỗ Văn Đại (2016), Luật thừa kế Việt Nam – Bản án và bình luận bản án, (Tập 1, Tập 2), Nhà Xuất Bản Hồng Đức – Hội Luật Gia Việt Nam.
12. Nguyễn Minh Tuấn cùng tập thể tác giả là giảng viên Bộ môn Luật Dân sự Khoa Pháp luật Dân sự, Trường Đại học Luật Hà Nội (2016), Bình luận khoa học BLDS của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015, Nhà Xuất Bản Tư Pháp, Hà Nội.
13. Tưởng Duy Lượng (2017), Thời hiệu, thừa kế và thực tiễn xét xử, Nhà Xuất Bản Tư Pháp.
14. Nguyễn Hương Giang (2014), Thừa kế theo pháp luật – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Đại học quốc gia Hà Nội.
15. Nguyễn Thị Huế (2014), Diện và hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.
16. Phan Văn Nghĩa (2015), Xác định và phân chia di sản thừa kế theo pháp luật Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.
17. Đặng Thu Hà (2019), Thừa kế theo pháp luật theo BLDS nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội.
18. Trần Văn Hà (2017), Pháp luật về thừa kế quyền sử dụng đất từ thực tiễn xét xử tại tòa án ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội.
19. Phùng Trung Tập (2002), Thừa kế theo pháp luật của công dân Việt Nam từ năm 1945 đến nay, Luận án Tiến sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội.
20. Phùng Trung Tập, “Những quy định mới về thừa kế trong BLDS 2015”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 09/2016.
21. Nguyễn Hải An, “Vài suy nghĩ về Điều 680 BLDS (thừa kế thế vị)”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 4 năm 2004.
22. Đặng Thu Hà, “Diện và hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam và một số nước trên thế giới”, Tạp chí Nghề luật, số 05/2018.
23. Phạm Thị Bích Phương, “Một số vấn đề về thừa kế thế vị trong trường hợp con riêng với bố dượng, mẹ kế”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 15/2014.
24. Nguyễn Viết Giang, “Bàn về đối tượng được thừa kế thế vị theo quy định của BLDS năm 2015”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 13,7/2020.
25. Nguyễn Văn Mạnh, “Hoàn thiện chế định thừa kế trong BLDS”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 5 năm 2002.
26. Viện Ngôn ngữ học 2006, Từ điển Tiến Việt, NXB Đà Nẵng
27. ThS. NCS. Nguyễn Thế Đức Tâm, Lê Bảo Khanh “Thừa kế theo pháp luật giữa anh chị em cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha”, Tạp chí điện tử Tòa án Nhân dân tối cao, 2020.
28. Th.S Phan Thành Nhân, “Một số vướng mắc về người thừa kế theo pháp luật và đề xuất, kiến nghị”, Tạp chí điện tử Tòa án Nhân dân tối cao, 2019.
29. đến 40: Xem thêm khi tải về tài liệu đầy đủ.

CHÚ THÍCH

• 1
  Nhân Hòa Law, “9 quy định mới quan trọng về thừa kế của của Bộ luật Dân sự 2015”, https://luatnhanhoa.vn/kien-thuc-phap-luat/310/9-quy-dinh-moi-quan-trong-ve-thua-ke-cua-bo-luat-dan-su-2015.html ,TP.HCM.