[Tiểu luận 2025] Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (9 điểm) (MS-B0988)

THÔNG TIN TIỂU LUẬN

• Trường: Đại học Luật Hà Nội
• Định dạng: WORD
• Số trang: 47 trang (Không bao gồm bìa, Mục lục)
• Năm: 2025 / Mã số: B0988.

XEM TRƯỚC NỘI DUNG

MỤC LỤC TIỂU LUẬN

LỜI MỞ ĐẦU

Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm trong tố tụng hình sự đã và đang trở thành một yêu cầu cấp thiết tại Việt Nam trong bối cảnh cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị đề ra Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, là văn bản có ý nghĩa quan trọng định hướng toàn bộ quá trình cải cách hệ thống tư pháp Việt Nam trong giai đoạn dài, Nghị quyết đã xác định rõ yêu cầu xây dựng nền tố tụng tư pháp dân chủ, minh bạch, công bằng, với trọng tâm là nâng cao hiệu quả và hiệu lực của hoạt động xét xử[1], đây là định hướng chiến lược dài hạn, phù hợp với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong đó đặc biệt nhấn mạnh nguyên tắc tranh tụng với mục tiêu đảm bảo quyền con người, quyền công dân, đến Hiến pháp năm 2013 đã hiến định nguyên tắc này thành nguyên tắc cơ bản với khoản 5 Điều 103 của Hiến pháp năm 2013 đã ghi nhận rõ nguyên tắc: “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm”[2], như vậy tranh tụng được xác định như một nguyên tắc hiến định, thể hiện bước tiến quan trọng trong nền tố tụng hình sự Việt Nam.

Trước khi Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2021 (sau đây gọi tắt là BLTTHS năm 2015) được ban hành, hoạt động tranh tụng trong tố tụng hình sự Việt Nam còn bộc lộ nhiều bất cập, bị hạn chế cả về lý luận và thực tiễn. Cụ thể như vai trò bị động của luật sư, sự lấn át của chức năng buộc tội so với quyền bào chữa, sự thiếu chủ động của bị cáo và người tham gia tố tụng khác trong việc trình bày chứng cứ, lập luận, phản biện tại phiên tòa dẫn đến tình trạng mất cân bằng giữa bên buộc tội và bên gỡ tội. Tình trạng này đã tác động tiêu cực đến hiệu quả xét xử, quyền tiếp cận công lý của người dân, cũng như làm suy giảm sự tin tưởng của xã hội vào hệ thống tư pháp.

Từ cơ sở của nguyên tắc tranh tụng được đảm bảo tại Hiến pháp năm 2013, BLTTHS năm 2015 ra đời, đặc biệt quy định tại Điều 26 quy định về nguyên tắc hiến định “Tranh tụng trong xét xử được bảo đảm”[3], đánh dấu bước đổi mới mạnh mẽ, thể hiện rõ tư tưởng cải cách tư pháp, thể hiện quan điểm lấy tranh tụng làm trung tâm của hoạt động xét xử nhằm bảo đảm công lý và bình đẳng trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, qua gần 10 năm thực thi, thực tiễn đã chỉ ra những khó khăn, vướng mắc khi áp dụng nguyên tắc này vào hoạt động tư pháp. Nhiều phiên tòa xét xử vẫn chưa thực sự đề cao đầy đủ vai trò tranh tụng; quyền bình đẳng của các bên tham gia tố tụng chưa được bảo đảm trọn vẹn; việc thực hành tranh tụng đôi khi còn hình thức, thiếu thực chất.

Do vậy, hoạt động nghiên cứu sâu về nguyên tắc đảm bảo tranh tụng trong tố tụng hình sự Việt Nam, đặc biệt trên cơ sở phân tích lý luận và đánh giá toàn diện thực tiễn áp dụng quy định pháp luật hiện hành là yêu cầu cấp bách, nhằm nhận diện rõ các ưu điểm, hạn chế và tiếp tục đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự, góp phần xây dựng nền tư pháp hiệu quả, dân chủ và công bằng trên cơ sở bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo đúng tinh thần Hiến pháp năm 2013 và tinh thần của Nghị quyết số 27/NQ-TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương với yêu cầu “Xây dựng chế định tố tụng tư pháp lấy xét xử là trung tâm, tranh tụng là đột phá; bảo đảm tố tụng tư pháp dân chủ, công bằng, văn minh, pháp quyền, hiện đại, nghiêm minh, dễ tiếp cận, bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân”[4].

[1] Khoản 1 Mục I, Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

[2] Khoản 5 Điều 103, Hiến pháp năm 2013.

[3] Điều 26, BLTTHS năm 2015.

[4] Khoản 7 Mục III, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương về viêc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

[… Vui lòng tải về để xem đầy đủ nội dung tài liệu này]

TẢI VỀ ĐỂ XEM ĐẦY ĐỦ NỘI DUNG