8.75 ĐIỂM Tiểu luận Biện pháp ngăn chặn bảo lĩnh trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam – Thực trạng và giải pháp hoàn thiện

• Trường học: Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh
• Điểm số: 8.75 điểm
• Số trang: 15 trang
• Định dạng file: WORD
• Mã số/Năm: B0917 | Năm 2025
• Luật áp dụng: Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (SĐ,BS 2021,2024,2025)

Phí tải: 79.000 VNĐ

TẢI TÀI LIỆU NGAY

XEM TRƯỚC NỘI DUNG TIỂU LUẬN

XEM TRƯỚC TRANG BÌA

XEM TRƯỚC TRANG MỤC LỤC

MỤC LỤC TIỂU LUẬN CHI TIẾT

LỜI MỞ ĐẦU

Trong lĩnh vực tố tụng hình sự, các biện pháp ngăn chặn giữ vai trò thiết yếu, không chỉ nhằm đảm bảo sự có mặt của bị can, bị cáo, mà còn bảo vệ tính nguyên vẹn của chứng cứ và duy trì trật tự công cộng. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp này luôn đặt trong khuôn khổ phù hợp giữa việc ngăn chặn trong việc điều tra, truy tố, xét xử và quyền tự do, nhân phẩm cơ bản của cá nhân người bị tình nghi phạm tội. Trong số các biện pháp ngăn chặn không giam giữ, Biện pháp ngăn chặn bảo lĩnh được xem là một lựa chọn nhân văn và tiến bộ, thể hiện sự ưu việt của hệ thống pháp luật khi hướng tới việc hạn chế tối đa việc tước đoạt tự do của công dân.

Quy định về bảo lĩnh đã được ghi nhận trong Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) Việt Nam, gần đây nhất là BLTTHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2021, 2024, 2025, nhằm tạo hành lang pháp lý cho cơ quan tiến hành tố tụng xem xét, quyết định việc thả tự do cho người bị buộc tội dưới sự cam đoan và giám sát của bên thứ ba. Tuy nhiên, qua quá trình áp dụng trên thực tiễn, biện pháp bảo lĩnh vẫn còn bộc lộ không ít bất cập và hạn chế. Sự chưa rõ ràng trong các tiêu chí đánh giá về “tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi”, thiếu các cơ chế giám sát hiệu quả đối với người được bảo lĩnh, cùng với những vướng mắc liên quan đến trách nhiệm của người nhận bảo lĩnh, đã dẫn đến tình trạng áp dụng không đồng đều và chưa phát huy hết giá trị vốn có của biện pháp này.

Từ những vấn đề trên, tác giả lựa chọn đề tài “Biện pháp ngăn chặn bảo lĩnh trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam – Thực trạng và giải pháp hoàn thiện” làm đề tài tiểu luận của mình. Tiểu luận này sẽ tập trung vào việc phân tích cơ sở lý luận và pháp lý của bảo lĩnh, đánh giá thực trạng áp dụng trên thực tiễn, chỉ ra các khó khăn, vướng mắc cả về mặt quy định pháp luật lẫn tổ chức thực hiện. Từ đó, tiểu luận sẽ đề xuất các nhóm giải pháp cụ thể, bao gồm việc hoàn thiện các quy phạm pháp luật, nâng cao nhận thức và năng lực áp dụng của đội ngũ cán bộ, nhằm tối ưu hóa hiệu quả của biện pháp bảo lĩnh. Mục tiêu cuối cùng là góp phần xây dựng một nền tố tụng hình sự công bằng, nhân đạo và đảm bảo tốt nhất quyền con người theo quy định của pháp luật Việt Nam.

PHẦN 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẢO LĨNH

Khoản 1 Điều 121 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS), quy định: “Bảo lĩnh là biện pháp ngăn chặn để thay thế biện pháp tạm giam. Căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi và nhân thân của bị can, bị cáo, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định cho họ được bảo lĩnh”.

Từ quy định trên có thể đưa ra một khái niệm cơ bản như sau: Bảo lĩnh là biện pháp ngăn chặn (BPNC) do những người có thẩm quyền của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án áp dụng thay thế biện pháp ngăn chặn tạm giam trên cơ sở xem xét tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và nhân thân của bị can, bị cáo, cho phép cá nhân hoặc tổ chức làm giấy cam đoan không để bị can, bị cáo tiếp tục phạm tội hoặc cản trở điều tra, truy tố, xét xử đồng thời bảo đảm sự có mặt của họ theo giấy triệu tập của cơ quan tiến hành tố tụng.

Căn cứ vào khái niệm nêu trên có thể chỉ ra một số đặc điểm của BPNC bảo lĩnh như sau:

Một là, BPNC bảo lĩnh được áp dụng để thay thế cho BPNC tạm giam. Trong trường hợp xét thấy việc áp dụng BPNC tạm giam đối với bị can, bị cáo là không cần thiết và có đủ căn cứ, điều kiện theo quy định của pháp luật để bảo đảm bị can, bị cáo không tiếp tục phạm tội hoặc cản trở hoạt động điều tra, truy tố, xét xử thì cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng BPNC bảo lĩnh đối với họ.

Hai là, tính chất của BPNC bảo lĩnh ít nghiêm khắc hơn so với biện pháp tạm giữ hay tạm giam. Bởi đối với một số loại tội phạm với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi là ít nghiêm trọng hoặc phạm tội lần đầu, có nhân thân tốt, nơi cư trú rõ ràng và có cá nhân hoặc tổ chức đứng ra nhận bảo lĩnh… thì được áp dụng BPNC bảo lĩnh. Theo đó, bị can, bị cáo sẽ không bị tách ra khỏi cộng đồng, không bị hạn chế các quyền công dân khác như người bị tạm giữ, tạm giam. Điều này đã thể hiện được chính sách nhân đạo của Nhà nước ta. Bên cạnh đó, ưu điểm của việc áp dụng BPNC này là tránh được tình trạng quá tải trong các nhà tạm giữ, trại tạm giam, giúp tiết kiệm cho ngân sách Nhà nước.

Ba là, đối tượng bị áp dụng BPNC bảo lĩnh chỉ có thể là bị can, bị cáo. Không phải tất cả các bị can, bị cáo thuộc đối tượng bị tạm giam đều có thể được áp dụng biện pháp ngăn chặn bảo lĩnh mà chỉ bị can, bị cáo thuộc đối tượng bị tạm giam và có đủ các căn cứ, điều kiện áp dụng quy định tại khoản 1 Điều 109 và khoản 1 Điều 121 BLTTHS năm 2015 thì mới có thể được áp dụng BPNC bảo lĩnh. Thực tiễn cho thấy, bị can, bị cáo được áp dụng BPNC này phải là phạm tội lần đầu, tính chất ít nghiêm trọng, có nơi cư trú rõ ràng, thái độ khai báo thành khẩn… đồng thời có cá nhân hoặc tổ chức đứng ra nhận bảo lĩnh.

Bốn là, BPNC bảo lĩnh chỉ được áp dụng khi có đủ căn cứ và điều kiện do pháp luật quy định. Theo đó, căn cứ áp dụng các biện pháp ngăn chặn được quy định tại khoản 1 Điều 121 BLTTHS năm 2015. Ngoài ra, các cơ quan THTT cần phải dựa trên tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và nhân thân của bị can, bị cáo để xem xét việc áp dụng biện pháp ngăn chặn này.

Năm là, chủ thể có thẩm quyền áp dụng BPNC bảo lĩnh là những người có thẩm quyền của các cơ quan THTT (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án), khi xét thấy các căn cứ và điều kiện để áp dụng BPNC bảo lĩnh đã đáp ứng theo yêu cầu của pháp luật thì chủ thể có thẩm quyền ra quyết định áp dụng BPNC bảo lĩnh, đề nghị cá nhân hoặc tổ chức nhận bảo lĩnh làm giấy cam đoan về nghĩa vụ bảo lĩnh của mình. Sáu là, mục đích của BPNC bảo lĩnh là nhằm bảo đảm không để bị can, bị cáo tiếp tục phạm tội hoặc cản trở điều tra, truy tố, xét xử đồng thời bảo đảm sự có mặt của bị can, bị cáo theo giấy triệu tập của cơ quan THTT. BPNC bảo lĩnh tạo điều kiện để bị can, bị cáo không bị cách ly khỏi cộng đồng, xã hội cùng với đó là nhận được sự giúp đỡ, giám sát, giáo dục từ phía gia đình, không bị hạn chế các quyền tự do, miễn sao việc thực hiện các quyền đó không gây cản trở cho quá trình giải quyết vụ án hình sự.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2021, 2024, 2025.
2. Đỗ Văn Duy (2020), Bàn về bảo lĩnh – Biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự, đường dẫn: https://tapchitoaan.vn/ban-ve-bao-linh-bien-phap-ngan-chan-trong-to-tung-hinh-su, truy cập ngày 01-10-2025.
3. Nguyễn Thành Giang, Chánh án có quyền áp dụng biện pháp bảo lĩnh, đặt tiền… không?, đường dẫn: https://kiemsat.vn/chanh-an-co-quyen-ap-dung-bien-phap-bao-linh-dat-tien-khong-50394.html, truy cập ngày 01-10-2025.
4. Nguyễn Thị Thu Hằng, Chế định bảo lĩnh trong tố tụng hình sự và hướng hoàn thiện, đường dẫn: https://lsvn.vn/che-dinh-bao-linh-trong-to-tung-hinh-su-va-huong-hoan-thien1623282305-a104992.html, truy cập ngày 01-10-2025.